Rumina Velshi – polemika z Ludwikiem Pieńkowskim na temat działalności OSGE oraz projektu SMR BWRX-300.

W związku z rozpowszechnianiem w mediach przez Ludwika Pieńkowskiego fałszywych informacji na temat realizowanego przez OSGE projektu budowy floty reaktorów BWRX-300, jak i technologii BWRX-300, zamieszczamy poniższe stanowisko Ruminy Velshi – byłej przewodniczącej Kanadyjskiej Komisji Dozoru Jądrowego (CNSC) oraz doradcy Zarządu OSGE.

Rumina Velshi – polemika z Ludwikiem Pieńkowskim na temat działalności OSGE oraz projektu SMR BWRX-300.

W niedawnym artykule Ludwik Pieńkowski podnosi kwestię stopnia dojrzałości projektu reaktora BWRX-300 oraz zasadności decyzji firmy Orlen Synthos Green Energy (OSGE) o rozpoczęciu dostosowywania projektu do polskich wymogów regulacyjnych. Wiele z tych pytań odzwierciedla uzasadnione zainteresowanie opinii publicznej tym dużym programem w obszarze infrastruktury krytycznej. Artykuł zawiera jednak istotne nieścisłości dotyczące międzynarodowych procesów regulacyjnych w dziedzinie energetyki jądrowej oraz wyciąga wnioski, które nie znajdują potwierdzenia w przytoczonych dowodach.

Poniżej odnoszę się do głównych zarzutów, opierając się na moim bezpośrednim doświadczeniu w zakresie międzynarodowych regulacji jądrowych oraz wydawania zezwoleń na eksploatację reaktorów.

Działania prelicencyjne nie oznaczają wadliwości projektu

Profesor Pieńkowski powołuje się na trwającą weryfikację U.S. NRC dotyczącą aktualnych raportów w sprawie stabilności reaktora (NEDC-34270P), strategii bezpieczeństwa (NEDC-33934P) oraz technologii budowy paneli kompozytowych (NEDC-33926P) uznając to za dowód na to, że projekt BWRX-300 nie jest wystarczająco dopracowany. Świadczy to o niezrozumieniu procesu poprzedzającego wydanie zezwolenia. Przegląd raportów tematycznych to uporządkowany, systematyczny dialog techniczny między dostawcą technologii a organem regulacyjnym, prowadzony przed złożeniem formalnego wniosku o certyfikację. Prośby o dodatkowe analizy, uzupełniające dane walidacyjne i poprawione wersje przekazywanych dokumentów są normalnym elementem tego procesu, a nie dowodem obaw organu regulacyjnego o wykonalność projektu. Każdy zaawansowany projekt reaktora, który ostatecznie uzyskał certyfikat — w tym AP1000 — przeszedł przez podobną iteracyjną wymianę informacji. NRC nie uznała żadnego z proponowanych rozwiązań technicznych BWRX-300 za niebezpieczne; zwróciła się jedynie o dalsze uzasadnienie, co jest dokładnie tym, czemu służy koncepcja procesu przedlicencyjnego.

Ponadto konkretne obszary techniczne, o których wspomniał Ludwik Pieńkowski, takie jak walidacja kodów modelowania TRACG dla rdzenia o mniejszych rozmiarach, dynamika cyrkulacji naturalnej oraz zastosowanie płyty membranowej ze stali kompozytowej (DPSC), stanowią optymalizację znanych zasad inżynieryjnych, a nie zagrożenie dla bezpieczeństwa. Dla przykładu: naturalna cyrkulacja jest sprawdzonym rozwiązaniem zwiększającym bezpieczeństwo pasywne poprzez wyeliminowanie konieczności stosowania pomp mechanicznych; reaktor Dodewaard w Holandii działał bezawaryjnie w oparciu o cyrkulację naturalną przez dziesięciolecia. Wymóg NRC dotyczący dalszej walidacji TRACG dla geometrii rdzenia BWRX-300 jest po prostu działaniem weryfikujący strony organu regulacyjnego, że modele analityczne odpowiadają rzeczywistości zmniejszonego, wysoce zoptymalizowanego rdzenia. Jest to kwestia ustalenia precyzyjnych marginesów modelowania, a nie wykrycia wad fizycznych. Podobnie, DPSC stanowi ewolucję metod budownictwa modułowego, a nie technologię eksperymentalną.

Etapowe podejście CNSC do wydawania zezwoleń jest standardową praktyką, a nie ustępstwem.

Artykuł przedstawia zezwolenie na budowę wydane w kwietniu 2025 r. przez Kanadyjską Komisję Bezpieczeństwa Jądrowego (CNSC) wraz z określonymi punktami wstrzymania (tzw. hold points) jako dowód niedojrzałości projektu. Jako była szefowa CNSC mogę jednoznacznie stwierdzić, że etapowe wydawanie pozwoleń z uwzględnieniem punktów wstrzymania stanowi ugruntowane podejście regulacyjne CNSC w przypadku projektów dotyczących reaktorów typu First-of-a-Kind (FOAK). Punkty wtrzymania to proaktywne środki regulacyjne, które zapewniają, że określone testy bezpieczeństwa zostaną zakończone przed osiągnięciem określonych etapów budowy. Stanowią one element ram regulacyjnych, a nie odzwierciedlenie wątpliwości co do samej technologii. Sugestia, że harmonogram pierwszego punktu wstrzymania wskazuje na problemy regulacyjne, jest bezpodstawna.

Związek pomiędzy Wstępnym Raportem Bezpieczeństwa (PSAR) a umową na polonizację projektu

Profesor Pieńkowski dostrzega pozorną sprzeczność między ogłoszeniem OSGE z listopada 2024 r. dotyczącym prac nad Wstępnym Raportem Bezpieczeństwa (PSAR), a porozumieniem zawartym z GE Vernova Hitachi Nuclear Energy w lutym 2026 r. w sprawie dostosowania projektu do regulacji obowiązujących w Polsce. W rzeczywistości elementy te wzajemnie się uzupełniają, a nie są ze sobą sprzeczne. PSAR jest przygotowywany przez wnioskodawcę i dotyczy analizy bezpieczeństwa specyficznej dla danej lokalizacji i kraju. Dostosowanie podstawowej dokumentacji projektowej do ram prawnych i regulacyjnych kraju wdrażającego technologię jest warunkiem wstępnym sporządzenia kompletnego i nadającego się do zatwierdzenia PSAR-u, a nie oznaką niestabilności projektu bazowego. Rozpoczęcie tych prac równolegle z przygotowywaniem PSAR-u jest standardową sekwencją działań w rozwoju projektów jądrowych na całym świecie.

O kosztach i opłacalności projektu

W artykule przytoczono wyniki badania przeprowadzonego przez Massachusetts Institute of Technology (MIT) w 2024 r., dotyczącego porównania liczby godzin pracy w przeliczeniu na jednostkę mocy. Tego rodzaju akademickie modelowanie kosztów opiera się z konieczności na założeniach dotyczących metodologii budowy, tempa zdobywania doświadczenia oraz dojrzałości łańcucha dostaw, które mogą nie odzwierciedlać konkretnych warunków programu wdrażania floty.

Analiza biznesowa OSGE opiera się na założeniu budowy ponad dwudziestu jednostek, co generuje znaczne korzyści wynikające z krzywej uczenia się i usprawnienia łańcucha dostaw, których nie uwzględniają akademickie szacunki oparte na pojedynczych jednostkach.

O konsultacjach regulacyjnych i zarządzaniu projektem

W artykule próbuje się stworzyć fałszywą dychotomię między decyzją o dostosowaniu projektu do polskich norm a bieżącą współpracą z Państwową Agencją Atomistyki (PAA). W przypadku dużych programów dotyczących infrastruktury jądrowej nie są to etapy następujące po sobie, lecz równoległe działania niezbędne do realizacji projektu.

Dostawca technologii nie może przedłożyć krajowemu organowi regulacyjnemu w pełni dopracowanego projektu dostosowanego do konkretnego kraju w celu uzyskania ostatecznego zatwierdzenia bez uprzedniego zainwestowania środków w dostosowanie projektu bazowego do przepisów prawnych, środowiskowych i technicznych obowiązujących w danym kraju.

Umowa zawarta w lutym 2026 r. między OSGE a GVH zapewnia precyzyjne ramy techniczne i finansowe niezbędne do przekształcenia bazowego projektu BWRX-300 w formę, którą PAA będzie mogła ostatecznie rozpatrzyć i zatwierdzić. Czekanie na w pełni certyfikowany, standardowy projekt przed rozpoczęciem lokalnego dostosowania opóźniłoby wdrożenie o lata, ignorując realia budowy międzynarodowych łańcuchów dostaw w energetyce jądrowej oraz ram regulacyjnych.

Wnioski

Społeczna kontrola ważnych decyzji dotyczących inwestycji w energetykę jądrową jest słuszna i pożądana. Musi ona jednak opierać się na dokładnym zrozumieniu zasad funkcjonowania międzynarodowych procesów regulacyjnych w dziedzinie energetyki jądrowej.

Projekt BWRX-300 przechodzi przez ustrukturyzowany, rygorystyczny proces regulacyjny zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Kanadzie. Decyzja OSGE o jednoczesnym dostosowaniu projektu do polskich wymagań nie jest przedwczesnym ryzykiem; jest to standardowa, niezbędna sekwencja działań w przypadku wdrażania pierwszych w swoim rodzaju obiektów jądrowych. Harmonogram projektu i struktura inwestycji odzwierciedlają złożoną rzeczywistość budowy floty reaktorów SMR, a program jest realizowany pod nadzorem uznanych organów regulacyjnych we wszystkich zasadnych jurysdykcjach.

Rumina Velshi
Doradca Zarządu OSGE
Przewodnicząca Kanadyjskiej Komisji Bezpieczeństwa Jądrowego w latach 2018-2023